Hoe ga je om met nare ervaringen?

Soms maak je iets mee dat pijn doet, spannend is of veel indruk maakt. Dat kan een nare ervaring zijn. Iedereen maakt nare ervaringen mee, want het leven is nooit alleen maar leuk.

Het kan overal gebeuren: thuis, online, op school, op je werk, in het openbaar of in relaties. Soms weet je meteen dat iets veel invloed op je heeft. Soms merk je dat pas later. 

Voorbeelden van nare ervaringen:  

• ruzie met vrienden, je partner of familie 

• uitgelachen, afgewezen of buitengesloten worden 

• beledigd, bedreigd of uitgescholden worden 

• dat er iets over je wordt gedeeld online, zonder jouw toestemming 

• geldproblemen 

• zorgen om iemand die ziek is 

• iemand verliezen die belangrijk voor je is 

• geweld of grensoverschrijdend gedrag meemaken 

Misschien heb je een nare ervaring met iemand anders gehad. Weet dat niet alles wat vervelend voelt, betekent dat iemand iets verkeerd heeft gedaan. Soms begrijpen mensen elkaar verkeerd of hebben ze een andere mening. En wat voor jou vervelend voelt, kan voor iemand anders wel meevallen en andersom.

Maar soms gaat iemand over je grens. Drie vragen om te checken of iets echt niet oké is:  

1. Kan het zijn dat jullie elkaar verkeerd begrijpen? Of dat jullie gewoon van mening verschillen? Dat kan gebeuren en hoort bij sociaal contact. Praat het uit als het kan. Vaak kan je er samen uitkomen.  

2. Probeerde iemand te helpen, hoe onhandig ook? Ook dit kan gebeuren. Bedenk of die persoon echt iets naars heeft gedaan, of dat je gewoon even baalt van de situatie. Als iemand kritiek op je heeft, kan dat bijvoorbeeld bedoeld zijn voor jou om van te leren. Misschien voelde de manier waarop het ging niet prettig. Dan kan je dat aangeven en zeggen wat je nodig hebt of wat voor jou fijner werkt.  

3. Werd je respectloos behandeld of voelde je je onveilig? Dat is niet oké. Neem afstand en praat erover met iemand die je vertrouwt. Dit hoef je niet te accepteren. 

Twijfel je over de situatie? Praat erover met iemand die je vertrouwt. Dat helpt om het duidelijker te zien. 

Soms blijft een nare ervaring nog in je hoofd of lijf zitten. Je kan daar een beetje last van hebben, of heel veel. Je kan bijvoorbeeld: 

• je gespannen of paniekerig voelen

• slechter slapen of lichamelijke klachten hebben, zoals buikpijn of hoofdpijn 

• je moeilijk concentreren 

• sneller boos zijn 

• somber worden

• je schamen of onzeker voelen

• je onveilig, klein gemaakt of alleen voelen  

• situaties, mensen of apps liever vermijden 

• problemen krijgen in vriendschappen of relaties  

• veel afleiding zoeken, bijvoorbeeld veel gaan feesten of veel spullen kopen (je richt je aandacht naar buiten, in plaats van naar binnen) 

Herken je dit? Dan ben je niet zwak. Dit zijn normale reacties op iets dat te veel voor je was.

Je kan na één nare ervaring of teleurstelling al negatieve gedachten over jezelf krijgen. En die gedachten kunnen invloed hebben op je zelfvertrouwen. Je kan bijvoorbeeld denken: 

• “Ik hoor er niet bij.” 

• “Het ligt aan mij.” 

• “Ik kan het niet.” 

• “Ik ben niet goed genoeg.” 

• “Ik ben zo stom, omdat ik het nog een keer heb laten gebeuren.” 

Het belangrijkste is om te beseffen dat die gedachten niet altijd de waarheid zijn. Ze zijn een manier van je brein om iets te verwerken dat indruk heeft gemaakt. Het is ook goed om te weten dat je je gedachten niet bent, en dat gedachten ook weer kunnen veranderen. Zeker als je je gesteund voelt door mensen om je heen en goed voor jezelf zorgt. 

Als zulke ervaringen vaker gebeuren, kunnen die gedachten sterker worden. Dat hangt ook af van hoe heftig je het ervaren hebt, of je het vaker hebt meegemaakt, de steun die je ​voelt en je persoonlijkheid. Hoeveel last je hebt van negatieve gedachten, verschilt dus per persoon en per situatie.  

Na een nare ervaring kan je gedachten hebben die niet per se waar zijn. Bijvoorbeeld: 

“Het was mijn eigen schuld”, als iemand je pijn heeft gedaan. Het is nooit jouw schuld als iemand over jouw grens gaat, je pest, je manipuleert of misbruikt. Degene die over jouw grens gaat, is zelf verantwoordelijk voor dat gedrag. Had jij iets anders kunnen doen, bijvoorbeeld in een ruzie? Probeer het dan de volgende keer anders te doen. 

“Als het nu goed met je gaat, viel het wel mee.” Je kan je oké voelen en tóch geraakt zijn door wat er gebeurde. Ook kan het na een langere tijd nog naar boven komen.  

“Woorden doen geen pijn.” (Scheld)woorden kunnen juist veel invloed hebben en blijven hangen. 

“Ik moet niet zeuren, want anderen hebben veel ergere dingen meegemaakt.” Het gaat niet om vergelijken met anderen, maar om ruimte geven aan wat jij voelt. Dat mag er zijn. 

Een nare ervaring kan veel met je doen. Maar niet alles wat vervelend of heftig is, is meteen een trauma. Van een trauma kan sprake zijn als iets zo heftig voelt dat je het niet goed kan verwerken. 

Waarom de één wel een trauma aan een nare ervaring overhoudt en de ander niet, hangt af van allerlei dingen. Bijvoorbeeld of je steun krijgt, hoe vaak iets gebeurt, hoe je lichaam reageert, je persoonlijkheid en of je je veilig voelt.   

Blijft een nare ervaring je lang bezighouden of twijfel je of je een trauma hebt? Je kan terecht bij de MIND Hulplijn. Zij luisteren naar je en denken met je mee. 

Als je iets naars meemaakt, kan je een manier vinden om weer op te krabbelen na een moeilijke periode: dat noemen we veerkracht. Je leert dan omgaan met wat er is gebeurd. En wat voor jou helpt om je weer beter te voelen. Als je veerkrachtig bent, betekent dat niet dat een nare ervaring je niets doet, maar wel dat je sneller weer oké bent.   

Je kan veerkracht zien als een weegschaal. Aan de ene kant staat wat energie kost (draaglast). Aan de andere kant staat wat jou helpt en steun geeft (draagkracht). Als de weegschaal uit balans raakt, kan je meer last krijgen van een nare ervaring. Door goed voor jezelf te zorgen en steun te zoeken, kan je veerkracht groeien.

Tip: Bedenk voor jezelf: ‘Wat helpt en steunt mij?’. Bijvoorbeeld: 

• Mensen die ik vertrouw 

• Sport of beweging 

• Muziek  

• Natuur 

• Rust en ontspanning  

• Hobby’s 

• Slaap 

• Hulp vragen  

Wat nodig is om veerkrachtig te zijn verschilt per persoon. Bijvoorbeeld door levenservaring, door je opvoeding, of je thuis hebt geleerd om te praten en je cultuur. De tips hieronder kunnen helpen bij meer veerkracht.